Job Descriptive Index (JDI) - wielowymiarowa koncepcja pomiaru satysfakcji z pracy

Job Descriptive Index (JDI) to wskaźnik mierzący poziom satysfakcji pracowników. Został on opracowany pod koniec sześćdziesiątych lat XX wieku (1969) przez trzech amerykańskich psychologów: Patricię Cain Smith (P. C. Smith), Lorne'a M. Kendalla (L. M. Kendall) oraz Charlesa L. Hulina (C. L. Hulin). Autorzy stworzyli ten indeks jako propozycję standaryzowanego narzędzia do pomiaru satysfakcji z pracy. Powstał on na potrzeby badania satysfakcji w dużym przedsiębiorstwie produkcyjnym. JDI do dziś jest chętnie stosowanym narzędziem w psychologii pracy i zarządzaniu, choć jego wykorzystanie ograniczają prawa autorskie.

Pięć wymiarów satysfakcji mierzonych przez JDI

Wskaźnik JDI (Job Descriptive Index) uwzględnia nie tylko ogólny poziom odczuwanej satysfakcji
z pracy, ale odnosi się do pięciu głównych wymiarów:

• Praca sama w sobie (the work itself) - odnosi się do odczuć pracowników względem ich zadań, obowiązków i odpowiedzialności.
• Nadzór (supervision) - ocenia, jak pracownicy postrzegają skuteczność, sprawiedliwość
  i wsparcie ze strony swojego bezpośredniego przełożonego.
• Wynagrodzenie (pay) - bada zadowolenie pracowników z otrzymywanej pensji i świadczeń.
• Możliwości awansu (promotion opportunities) - dotyczy odczuć pracowników wobec możliwości rozwoju kariery i awansu.
• Relacje z współpracownikami (coworkers) - ocenia relacje i interakcje pracowników
  z kolegami w miejscu pracy.

Struktura Kwestionariusza Badawczego JDI

Pomiar poziomu satysfakcji pracowników odbywa się przy użyciu prostego, choć dosyć obszernego kwestionariusza ankietowego. W pierwotnej wersji wskaźnika kwestionariusz składa się z 72 pozycji (najczęściej w formie przymiotników) przeznaczonych do oceny pięciu aspektów satysfakcji z pracy.

Przykładowe pozycje w podziale na pięć analizowanych wymiarów to:

• Praca sama w sobie: nudna, prosta, kreatywna, satysfakcjonująca.
• Nadzór: na bieżąco z wiedzą i informacjami, dobrze zna swoją pracę, chwali dobrą pracę, inteligentny.
• Wynagrodzenie: niesprawiedliwe, wystarczające na moje potrzeby, dochód wystarczający na zwykłe wydatki, mniejsze niż zasługuję.
• Możliwości awansu: regularne awanse, praca bez perspektyw, ograniczone możliwości awansu, awans zależy od umiejętności.
• Współpracownicy: inspirujący, lojalni, marnują czas, leniwi.

Wskaźnik JDI wykorzystuje prostą i bezpośrednią skalę odpowiedzi. Pracownicy oceniają każde stwierdzenie, wybierając jedną z trzech opcji: „Y” (Yes/Tak) - gdy stwierdzenie opisuje ich pracę; „N” (No/Nie) –-gdy stwierdzenie nie opisuje ich pracy; lub „?” (Cannot decide/Nie wiem) – gdy nie są pewni lub stwierdzenie ich nie dotyczy.

Jakie są mocne i słabe strony JDI?

Mocną stroną wskaźnika JDI, dzięki której zyskał on popularność, jest wielowymiarowość podejścia do satysfakcji z pracy. Wiele narzędzi pomiarowych odnosiło się jedynie do jednego wymiaru - ogólnego poziomu zadowolenia ze świadczonej pracy. Autorzy JDI, rozbijając satysfakcję na pięć osobnych wymiarów, zapewnili pełniejszy obraz satysfakcji zawodowej. Takie podejście, obejmujące kilka wymiarów, pozwala na bardziej holistyczną ocenę opinii pracowników.

Kolejnym plusem wskaźnika JDI jest jego rzetelność i trafność, potwierdzone przez liczne badania. JDI został gruntownie przebadany i zweryfikowany, co sprawia, że stanowi cenne narzędzie zarówno dla badaczy, jak i praktyków zarządzania.

Pomimo niewątpliwych zalet stosowania JDI do pomiaru satysfakcji z pracy, warto zwrócić uwagę na jego ograniczenia:

• Prawa autorskie: Podstawowym ograniczeniem jest fakt, iż metodologia jest objęta prawem autorskim, co znacząco limituje jej komercyjne wykorzystanie w badaniach pracowniczych.
• Aktualność zakresu tematycznego: Drugą kwestią jest aktualność i kompleksowość uwzględnianego zakresu tematycznego satysfakcji z pracy. W dzisiejszych czasach pięć wymiarów, wyróżnionych w metodologii, może nie wystarczać, aby rzetelnie oddać problematykę satysfakcji zawodowej. Metoda pomija przykładowo bardzo istotne aspekty, takie jak równowaga między pracą a życiem prywatnym, elastyczne godziny pracy czy pracę zdalną.
• Skala pomiarowa: Ponadto, wykorzystywana skala pomiarowa w formacie „Y/N/?” może być mniej elastyczna i subtelna niż skale Likertowskie (np. 1-5), co ogranicza szczegółowość zbieranych danych.

Podsumowanie

Job Descriptive Index (JDI) to jeden z najważniejszych i najstarszych wskaźników satysfakcji z pracy. Wyróżnia go wielowymiarowe podejście, które od początku zakładało podział zadowolenia na pięć odrębnych obszarów. Choć JDI cechuje się wysoką rzetelnością i wciąż stanowi wartościowe narzędzie, jego wiek niesie ze sobą pewne ograniczenia. Metodologia jest chroniona prawami autorskimi, co utrudnia jej swobodne wykorzystanie, a pięć klasycznych wymiarów nie wystarcza do opisu współczesnych wyzwań zawodowych. JDI nie obejmuje kwestii szczególnie istotnych dla dzisiejszych pracowników, takich jak równowaga między życiem a pracą, czy praca zdalna. W praktyce HR bywa więc zastępowany nowszymi narzędziami lepiej odpowiadającymi aktualnym realiom, jednak znajomość jego założeń pozostaje kluczowa dla specjalistów zajmujących się psychologią pracy i pomiarem postaw pracowniczych.